Jak naprawdę wygląda dostęp do leków GLP-1 w Polsce

To, że lek ma rejestrację, nie znaczy, że ktokolwiek za niego dopłaci. W Polsce te dwie rzeczy rozstrzygają dwie różne instytucje. Rejestrację przyznaje Europejska Agencja Leków w procedurze centralnej i pozwolenie obowiązuje w całej Unii Europejskiej, więc obejmuje Polskę automatycznie. Refundację ustala Minister Zdrowia w obwieszczeniu refundacyjnym, po ocenie Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, i ta lista jest krótsza od listy zarejestrowanych leków oraz węższa od ich zarejestrowanych wskazań. W przypadku leków inkretynowych różnica jest drastyczna: zarejestrowanych jest ich w Polsce sześć, refundowane są dwa, i to tylko w jednym wskazaniu cukrzycowym, które wyklucza większość osób szukających tych leków.

Które z dziewięciu marek istnieją w Polsce

Sześć marek ma pozwolenie na dopuszczenie do obrotu ważne w całej Unii Europejskiej, a więc i w Polsce. Ozempic (semaglutyd, Novo Nordisk) jest zarejestrowany od 8 lutego 2018 r. w cukrzycy typu 2. Rybelsus (semaglutyd doustny, Novo Nordisk) od 3 kwietnia 2020 r., również w cukrzycy typu 2. Wegovy (semaglutyd, Novo Nordisk) od 6 stycznia 2022 r. w leczeniu otyłości i nadwagi z powikłaniami, w postaci wstrzykiwacza oraz tabletki doustnej dla dorosłych. Saxenda (liraglutyd, Novo Nordisk) od 23 marca 2015 r. w leczeniu otyłości. Victoza (liraglutyd, Novo Nordisk) od 30 czerwca 2009 r. w cukrzycy typu 2. Trulicity (dulaglutyd, Eli Lilly) od 21 listopada 2014 r. w cukrzycy typu 2.

Mounjaro (tirzepatyd, Eli Lilly Nederland B.V.) jest zarejestrowany od 15 września 2022 r. i to jedyna z tych marek, która ma w Unii obie rejestracje naraz: cukrzycę typu 2 oraz redukcję i utrzymanie masy ciała u dorosłych z BMI co najmniej 30 kg/m2 albo od 27 do poniżej 30 kg/m2 z co najmniej jedną chorobą współistniejącą związaną z masą ciała.

Zepbound w Polsce nie istnieje i nie jest to kwestia dostępności, tylko nazewnictwa. Zepbound to amerykańska nazwa handlowa tirzepatydu w leczeniu otyłości. W Unii Europejskiej ta sama cząsteczka i to samo wskazanie odchudzające mieszczą się pod jedną nazwą Mounjaro. Osoba szukająca w Polsce Zepboundu szuka w rzeczywistości Mounjaro.

Foundayo (orforglipron, Eli Lilly) nie ma pozwolenia unijnego, którego istnienie dałoby się potwierdzić w rejestrze EMA na dzień publikacji tej strony. Wyszukiwarka leków EMA jest generowana skryptem po stronie przeglądarki i nie dało się jej odczytać w sposób nadający się do zacytowania, więc traktujemy to jako brak potwierdzenia, a nie jako potwierdzony brak. Pewne jest natomiast to, czego dotyczy reszta tej strony: orforglipronu nie ma na polskim wykazie refundacyjnym.

Refundacja: dwa leki, jedno wskazanie, 30 procent

Na wykazie refundowanych leków obowiązującym od 1 lipca 2026 r. z całej grupy GLP-1 znajdują się dokładnie dwa produkty: Ozempic w dawkach 0,25 mg, 0,5 mg i 1 mg oraz Trulicity w dawkach 0,75 mg, 1,5 mg, 3 mg i 4,5 mg. Oba trafiły do grupy limitowej 252.0, opisanej jako leki przeciwcukrzycowe, agoniści GLP-1. Dawka 2 mg Ozempicu na wykazie nie występuje.

Wskazanie refundacyjne jest dla obu identyczne i brzmi w obwieszczeniu tak: cukrzyca typu 2 u pacjentów leczonych co najmniej dwoma lekami hipoglikemizującymi, z HbA1c co najmniej 7,5 procent, z otyłością definiowaną jako BMI co najmniej 30 kg/m2 oraz bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym rozumianym jako potwierdzona choroba sercowo-naczyniowa, albo uszkodzenie innych narządów objawiające się białkomoczem, przerostem lewej komory lub retinopatią, albo obecność co najmniej dwóch głównych czynników ryzyka spośród: wiek co najmniej 55 lat u mężczyzn i 60 lat u kobiet, dyslipidemia, nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu.

Trzeba spełnić wszystkie te warunki naraz, nie jeden z nich. Sama cukrzyca typu 2 nie wystarczy. Cukrzyca z otyłością też nie, jeśli pacjent jest leczony tylko jednym lekiem albo jego HbA1c wynosi 7,2 procent. To wskazanie zostało napisane pod wąską grupę chorych z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym i tak działa w praktyce.

Poziom odpłatności dla obu wynosi 30 procent. Żaden lek zarejestrowany do leczenia otyłości nie jest w Polsce refundowany: nie ma na wykazie ani Wegovy, ani Saxendy, ani Mounjaro. Nie ma tam też Rybelsusu ani Victozy, choć oba są lekami przeciwcukrzycowymi. Kto stosuje którykolwiek z tych pięciu leków, płaci sto procent ceny.

Obie próby poszerzenia tego stanu rzeczy zakończyły się w 2026 roku odmową. W rekomendacji nr 70/2026 z 21 maja 2026 r. Prezes AOTMiT nie zarekomendował rozszerzenia refundacji Ozempicu na pacjentów leczonych co najmniej jednym lekiem hipoglikemizującym, z HbA1c co najmniej 7,0 procent i BMI co najmniej 27 kg/m2, powołując się na istotne obciążenie budżetu płatnika publicznego, ograniczoną reprezentatywność danych klinicznych dla wnioskowanej populacji oraz brak istotnej niezaspokojonej potrzeby terapeutycznej. W rekomendacji nr 87/2026 z 29 czerwca 2026 r. Prezes AOTMiT wydał negatywną rekomendację dla tirzepatydu w programie lekowym leczenia choroby otyłościowej, mimo pozytywnej opinii Rady Przejrzystości, wskazując na ryzyko nawrotu masy ciała po odstawieniu leku i na wpływ na budżet.

Recepta: kto może ją wystawić i co się na niej znajduje

Wszystkie leki GLP-1 są w Polsce wydawane wyłącznie z przepisu lekarza. Nie ma wśród nich leku z kategorią zastrzeżoną dla wybranej specjalizacji, więc receptę może wystawić każdy lekarz z prawem wykonywania zawodu, w tym lekarz rodzinny. Nie znaleźliśmy przepisu, który ograniczałby wystawianie recept na te konkretne leki do diabetologów albo endokrynologów, choć taki pomysł pojawiał się w debacie publicznej w 2023 roku.

Recepta jest elektroniczna i pacjent realizuje ją czterocyfrowym kodem w dowolnej aptece. Kluczowy dla kosztu jest jeden element tej recepty: poziom odpłatności. Lekarz, który uznaje, że pacjent spełnia wskazanie refundacyjne, wpisuje odpłatność 30 procent i pacjent dopłaca różnicę do limitu. Jeśli pacjent tego wskazania nie spełnia, na recepcie stoi 100 procent i całą cenę pokrywa pacjent, nawet jeśli lek jako taki jest na wykazie.

To rozróżnienie jest przedmiotem kontroli. Narodowy Fundusz Zdrowia monitoruje ordynację lekarską i interweniuje, gdy leki objęte refundacją są przepisywane poza wskazaniami refundacyjnymi. Fundusz zapowiedział takie kontrole wprost w kwietniu 2023 roku, wskazując na przypadki wystawiania recept refundowanych osobom, które chciały wyłącznie schudnąć, oraz na prywatne placówki pobierające opłatę za konsultację i przerzucające koszt leku na płatnika publicznego.

Ile to kosztuje w złotówkach

Dla leków refundowanych cenę ustala obwieszczenie i można ją podać dokładnie. Ozempic w każdej z trzech refundowanych dawek ma cenę detaliczną 404,17 zł za jeden wstrzykiwacz, przy wysokości limitu finansowania również 404,17 zł, a dopłata świadczeniobiorcy przy odpłatności 30 procent wynosi 121,25 zł. Jeden wstrzykiwacz to cztery dawki tygodniowe, czyli około miesiąca terapii.

Trulicity kosztuje 197,44 zł za opakowanie dwóch wstrzykiwaczy, z dopłatą pacjenta 59,23 zł. Ponieważ opakowanie starcza na dwa tygodnie, miesiąc terapii to dwa opakowania, czyli 394,88 zł ceny detalicznej i 118,46 zł dopłaty pacjenta. To już nasze przeliczenie, nie liczba z obwieszczenia.

Dla wszystkiego poza refundacją nie ma źródła urzędowego i ta strona liczby nie poda. Ceny Wegovy, Mounjaro, Saxendy, Rybelsusu i Victozy w polskich aptekach nie są ustalane przez państwo, bo leki te nie są objęte refundacją, więc apteka wycenia je swobodnie. To samo dotyczy Ozempicu wydawanego na receptę ze stuprocentową odpłatnością: urzędowa cena detaliczna 404,17 zł jest maksymalną ceną w wydaniu refundowanym, a nie ceną gwarantowaną pacjentowi płacącemu z własnej kieszeni. Jedyne liczby, jakie dziś krążą dla tych leków, pochodzą z cenników aptek internetowych i serwisów sprzedających konsultacje, czyli od stron zainteresowanych wynikiem, więc nie nadają się do zacytowania jako fakt.

Ozempic kupowany na odchudzanie i braki dla chorych na cukrzycę

To najlepiej udokumentowany polski problem z tą grupą leków. W kwietniu 2023 roku Narodowy Fundusz Zdrowia opublikował komunikat o problemie z dostępnością Ozempicu i Trulicity dla chorych na cukrzycę typu 2, stwierdzając wprost, że leki te są przepisywane z refundacją NFZ również dla osób, które nie mają wskazań do ich stosowania, a chcą tylko i wyłącznie schudnąć.

Skalę widać po wydatkach płatnika. Refundacja Ozempicu wzrosła z 5,2 mln zł w 2020 roku do 32,5 mln zł w 2022 roku, czyli ponad sześciokrotnie. Trulicity wzrosło w tym samym czasie z 5,9 mln zł do 42,6 mln zł, czyli ponad siedmiokrotnie. Nie są to wydatki na leczenie otyłości, bo otyłość nie jest wskazaniem refundacyjnym dla żadnego z tych dwóch leków. To wydatki na receptach wystawionych ze wskazaniem cukrzycowym.

Odpowiedź państwa poszła dwoma torami. Pierwszy to lista antywywozowa, czyli wykaz produktów leczniczych zagrożonych brakiem dostępności na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ozempic i Trulicity zostały na nią wpisane w 2023 roku. Mechanizm listy opiera się na zgłoszeniach z aptek: gdy braki zgłasza co najmniej 5 procent aptek w województwie, wojewódzki inspektor farmaceutyczny raportuje to Głównemu Inspektorowi Farmaceutycznemu, a produkt może trafić na wykaz publikowany przez Ministra Zdrowia. Sam GIF zastrzega przy tym, że rzadko obserwuje sytuację zupełnego braku produktu leczniczego i że o wiele częściej są to niedobory czasowe i występujące lokalnie, więc obecność na liście nie oznacza, że leku nie ma nigdzie.

Drugi tor to kontrola ordynacji lekarskiej opisana wyżej. Ozempic nie zniknął z wykazu leków zagrożonych brakiem dostępności także w 2026 roku, co według doniesień prasy branżowej dotyczy listy obowiązującej od kwietnia 2026 roku, liczącej 282 pozycje. Tego akurat nie udało się potwierdzić w samym obwieszczeniu, bo Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia był w czasie przygotowywania tej strony nieosiągalny, więc oznaczamy to jako doniesienie, nie jako fakt urzędowy.

Dowody, jeden wiersz na twierdzenie

Często zadawane pytania

Źródła

1. Ministerstwo Zdrowia, obwieszczenie z 17 czerwca 2026 r., załącznik A1
2. AOTMiT, Rekomendacja nr 70/2026 Prezesa Agencji
3. opieka.farm, omówienie rekomendacji AOTMiT nr 87/2026 (samego dokumentu AOTMiT nie udało się odczytać, serwer BIP odrzucał żądania)
4. Europejska Agencja Leków, EPAR Mounjaro
5. Europejska Agencja Leków, karty EPAR poszczególnych produktów
6. Europejska Agencja Leków, wyszukiwarka leków (brak wyniku możliwego do zacytowania)
7. Narodowy Fundusz Zdrowia, komunikat centrali z 13 kwietnia 2023 r.
8. Główny Inspektorat Farmaceutyczny, stanowisko w sprawie listy leków o utrudnionej dostępności
9. Rynek Zdrowia, omówienie wykazu leków zagrożonych brakiem dostępności
10. Europejska Agencja Leków, EPAR Ozempic (kategoria dostępności: lek wydawany na receptę); brak przepisu ograniczającego specjalizację ustalono jako nieznalezienie takiego aktu, nie jako potwierdzenie jego braku